Sahte Dolar Nasıl Anlaşılır? 100 Dolarda Nelere Bakılır?
Hazırlayan: Elektro Değişim
Döviz bürosunda ya da kuyumcuda gün içinde yüzlerce dolar el değiştirir; kasaya giren tek bir sahte 100 dolar bütün günün kârını götürebilir. İyi haber şu: ABD banknotları, birkaç saniyede kontrol edilebilen güvenlik özellikleriyle tasarlanıyor.
Bu yazıdaki bilgileri ABD'nin resmî banknot bilgilendirme sitesi uscurrency.gov'dan ve ABD Gizli Servisi'nin "Know Your Money" kılavuzundan derledik. Resmî önerinin özü tek cümle: Bir banknotun gerçek olup olmadığını anlamanın en iyi yolu, onun güvenlik özelliklerine bakmaktır. Tek bir özelliğe değil birkaçına birden bakın; mümkünse şüpheli banknotu gerçek bir banknotla yan yana karşılaştırın.
Önce Hızlı Bir Bakış
Resmî kontrol kartının ilk uyarısı banknotun üzerindeki yazılarla ilgili. Banknotun üzerinde İngilizce dışında bir dilde yazı ya da "For Motion Picture Use Only" (yalnızca film çekiminde kullanılır) veya "Replica" (kopya) ifadeleri varsa banknot sahte olabilir. Film ve reklam setleri için basılan bu paralar ilk bakışta gerçeğine benzeyebilir.
1. Hisset: Kâğıt ve Kabartma Baskı
ABD banknotlarının kâğıdı dörtte üç pamuk, dörtte bir ketenden yapılır ve içine rastgele dağılmış küçük kırmızı ve mavi güvenlik lifleri gömülüdür. Parmağınızı banknotun üzerinde gezdirdiğinizde, baskı yöntemi ve kâğıdın yapısı nedeniyle hafif pürüzlü bir doku hissetmelisiniz.
2013'ten beri dolaşımda olan yeni tasarım 100 dolarda Franklin'in, banknotun sol tarafına denk gelen omzu belirgin şekilde pürüzlüdür. Kâğıt sıradan kâğıt gibi düz ve kaygansa dikkatli olun.
2. Eğ: Renk Değiştiren Mürekkep
Banknotu yaklaşık 45 derece eğin. Güncel tasarımlı 10, 20, 50 ve 100 dolarda ön yüzün sağ alt köşesindeki rakam bakır renginden yeşile döner. 5 dolarda renk değiştiren mürekkep yoktur; 1 ve 2 dolarda da bu özellik bulunmaz. 1996–2013 arasında basılan eski tasarım 100 dolarda aynı rakam yeşilden siyaha döner.
Yeni 100 dolarda eğerek bakılacak iki özellik daha var:
- Mavi 3 boyutlu güvenlik bandı: Kâğıdın üzerine basılmamış, kâğıda dokunmuştur. Banknotu ileri geri eğdiğinizde banttaki çanlar "100"lere dönüşür ve yana doğru kayar; sağa sola eğdiğinizde aşağı yukarı hareket eder.
- Hokkadaki çan: Bakır renkli hokkanın içindeki çan, banknot eğildikçe bakırdan yeşile döner; çan bir görünüp bir kaybolur.
3. Işığa Tut: Filigran ve Güvenlik Şeridi
Banknotu ışığa tuttuğunuzda iki şey görmelisiniz; ikisi de banknotun hem önünden hem arkasından görünür:
- Filigran: Portrenin sağındaki boş alanda soluk bir portre: 100 dolarda Franklin, 50 dolarda Grant, 20 dolarda Jackson, 10 dolarda Hamilton. Güncel 5 dolarda filigran portre değil rakamdır: portrenin sağında büyük bir "5", solunda üç küçük "5".
- Güvenlik şeridi: Kâğıdın içine gömülü, dikey ince bir şerit; yalnızca ışığa tutunca görünür. Üzerinde "USA" yazısı ve banknotun değeri vardır. Konumu kupüre göre değişir: 100 ve 20 dolarda portrenin solunda, 50, 10 ve 5 dolarda sağındadır. 1 ve 2 dolarda güvenlik şeridi ve filigran yoktur.
4. UV Lamba: Her Kupürün Rengi Farklı
Güvenlik şeridi ultraviyole (UV) ışık altında parlar ve her kupürde başka bir renkte parlar. UV lamba kullanan işletmeler için hızlı bir kontrol tablosu:
| Kupür | Şeritteki yazı | UV'de renk |
|---|---|---|
| 100 dolar | USA 100 | Pembe |
| 50 dolar | USA 50 | Sarı |
| 20 dolar | USA TWENTY | Yeşil |
| 10 dolar | USA TEN | Turuncu |
| 5 dolar | USA 5 | Mavi |
Şerit yanlış renkte parlıyorsa ya da hiç parlamıyorsa banknot şüphelidir.
5. Büyüteçle: Mikro Yazı ve Seri Numaraları
Gerçek banknotlarda çıplak gözle zor seçilen minik yazılar bulunur. Yeni 100 dolarda Franklin'in ceket yakasında "THE UNITED STATES OF AMERICA", filigranın bulunduğu boş alanın çevresinde "USA 100", altın renkli tüy kalem boyunca "ONE HUNDRED USA" yazar; kenar süslemelerinde de küçük "100"ler vardır.
Seri numarası her banknotta 11 harf ve rakamdan oluşan benzersiz bir koddur ve ön yüzde iki kez basılıdır: iki numara birebir aynı olmalı. Aynı seri numarasını taşıyan iki banknot görürseniz en az biri sahtedir. 2004 ve sonrası tasarımlarda, soldaki seri numarasının altındaki Federal Reserve Bankası kodunun harfi (örneğin B2'deki B), seri numarasının ikinci harfiyle aynıdır.
İnternette "sahte dolar seri numarası sorgulama" diye aratanlar çok; ancak ABD makamlarının önerisi seri numarası sorgusu değil, banknotun güvenlik özelliklerine bakmaktır.
Ağartılmış Banknot Tuzağı
Bazı sahte dolarlar, düşük değerli gerçek banknotların mürekkebi ağartılıp üzerine daha yüksek bir değer basılarak yapılır. Kâğıt gerçek olduğu için dokunuşta fark edilmez.
Bu tür sahteyi ele veren, kâğıdın içindeki özelliklerdir: ışığa tuttuğunuzda filigran ve güvenlik şeridi, banknotun üzerinde basılı değerle uyuşmalı. Üzerinde 100 yazan bir banknotun şeridinde "USA 5" okunuyorsa ya da filigranda Franklin yerine "5" görünüyorsa banknot sahtedir; UV ışıkta şeridi de pembe değil mavi parlar.
Sahte Para Kalemi Neden Yetmez?
Piyasada satılan sahte para kalemleri, kâğıttaki nişastaya tepki vererek sıradan kâğıdı ayırt eder. Ağartılmış gerçek bir banknotun kâğıdında bu tepki oluşmaz: kalem testi geçilir ama banknot yine sahtedir. Kalem tek başına kanıt değildir; güvenilir kontrol yine banknotun güvenlik özellikleridir.
Eski Seri Dolarlar Geçerli mi?
Evet. ABD hükümetinin politikasına göre Federal Reserve banknotlarının bütün tasarımları, ne zaman basılmış olursa olsun geçerlidir; eski banknotu yenisiyle değiştirmeniz gerekmez. Federal Reserve, bazı ülkelerde yabancı paralar için farklı kur ya da kabul uygulamaları olabileceğini, bunları ABD hükümetinin değil piyasaların belirlediğini de ayrıca belirtiyor.
1996–2013 arasında basılan eski tasarım 100 dolarda kontrol şöyle: kabartma baskıyı parmağınızla hissedin, sağ alt köşedeki 100'ün yeşilden siyaha döndüğünü görün, ışığa tutup filigranı ve güvenlik şeridini kontrol edin. Kâğıtta kırmızı ve mavi lifler, sol alt köşedeki rakamın içinde ve Franklin'in ceketinin sol yakasında mikro yazı bulunur.
Para Sayma Makinesi Sahte Doları Ayırır mı?
Sahte para kontrolü olan modellerde evet, dolar makinenin para birimi ayarlarında tanımlıysa. Makine, gözle bakılan özelliklerin yanında ultraviyole (UV), manyetik (MG), kızılötesi (IR) ve görüntü (CIS) sensörleriyle insan gözünün göremediği özellikleri de saniyeler içinde kontrol eder; şüpheli banknotu durdurur ya da ret gözüne ayırır. Sensörlerin ne yaptığını para sayma makinesi nasıl çalışır yazımızda anlattık.
İki noktayı bilmekte fayda var:
- Yazılım güncel olmalı. ABD banknot tasarımlarını zaman zaman yeniliyor; 100 dolar 2013'te yeni tasarıma geçti. Yeni bir tasarım dolaşıma girdiğinde makinenin onu tanıması için yazılım güncellemesi gerekir. Nedenini para sayma makinesi yeni banknotları neden tanımaz yazımızda anlattık.
- Yüzde yüz garanti yoktur. Hiçbir makine için "her sahteyi yakalar" demek doğru değildir. Makinenin uyardığı banknotu yukarıdaki adımlarla bir de gözle kontrol edin.
Sahte para kontrolü yapan modellerimiz arasında GLORY GFS-220, GLORY GFS-120T ve daha yüksek hacim için GLORY USF-200 var.
Sahte Dolar Elinize Geçerse Ne Yapmalısınız?
- Şüpheli banknotu kabul etmeden önce kontrol edin; sahte olduğunu sonradan anladıysanız kullanmayın, başkasına vermeyin.
- Banknotun üzerine yazı yazmayın, delmeyin, zarar vermeyin.
- Kimden ve ne zaman aldığınızı not edin.
- Banknotu kolluğa (polis ya da jandarma) teslim edin.
Türk Ceza Kanunu'nun 197. maddesi yalnızca Türk lirasını değil, yabancı ülkelerde kanunen tedavülde olan paraları da kapsar. Aynı madde, sahteliğini bilmeden aldığı parayı bunu öğrendikten sonra bilerek tedavüle koymayı da ayrıca suç sayar (üç aydan bir yıla kadar hapis). Yani sahte olduğunu anladığınız bir doları "elden çıkarmak" çözüm değil, ayrı bir suçtur.
Sonuç
Sahte doları anlamak için üç adım: hisset, eğ, ışığa tut. Filigranın ve güvenlik şeridinin banknotun değeriyle uyuştuğuna mutlaka bakın; ağartılmış banknotları ele veren budur. Günde çok sayıda dolar işliyorsanız bu kontrolleri tek tek yapmak yerine sahte para kontrolü olan bir para sayma makinesi işinizi hem hızlandırır hem standart hâle getirir.
Türk lirası için sahte para nasıl anlaşılır, euro için sahte euro nasıl anlaşılır yazılarımıza bakabilirsiniz. Makinenizin dolar yazılımının güncel olup olmadığını öğrenmek için bizi arayabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz.
Bu yazıyı paylaşın